قاعدة بيانات أدبيات الحديث بوصفها تطبيقًا للإنسانيات الرقمية في الدراسات في علم الحديث
The Ḥadīth Literature Database as an Application of Digital Humanities in Ḥadīth Studies
Hadis Araştırmalarında Dijital Beşeri Bilimler Uygulaması Olarak Hadis Literatürü Veritabanı
تتناول هذه المذكرة البحثية دوافع نشأة قاعدة بيانات أدبيات الحديث (Hadis Literatürü Veritabanı) وبنيتها الهيكلية وإسهاماتها في دعم الدراسات الحديثية في تركيا، فقد أدى التزايد الملحوظ في الإنتاج الأكاديمي في مجال الحديث خلال السنوات الأخيرة إلى صعوبة متابعة الأدبيات، كما أوجد حاجة ملحّة إلى بنية ببليوغرافية شاملة تجمع بين المصادر المتناثرة، وقد برزت هذه الحاجة بوضوح نتيجة ما يواجهه الباحثون من تشتّتٍ في الأدبيات أثناء عمليات البحث العلمي، الأمر الذي مهّد لتطوير قاعدة بيانات أدبيات الحديث (Hadis Literatürü Veritabanı)، وتتميّز بنية قاعدة البيانات بمحرك بحث متقدّم ونظام ترشيح متعدد الأبعاد وقدرة على معالجة البيانات بشكلٍ مستمر بالإضافة إلى خاصية إنشاء البيانات الببليوغرافية وفق نظام التوثيق (İSNAD 2 edisyonu) بما يلبي متطلبات البحث الأكاديمي الحديث، كما يسهم قسم أكاديمية الحديث في تركيا في تعزيز الظهور المؤسسي من خلال عرض ملفات الباحثين وتوزيع منشوراتهم ضمن إطارٍ موحّد، ومن أبرز نقاط قوة القاعدة قدرتها على إدراج الإصدارات الحديثة بسرعة وتنظيم البيانات الببليوغرافية وتوفير مخرجات رقمية ملائمة لتطبيقات الإنسانيات الرقمية، ومع ذلك لا تزال هناك بعض الجوانب التي تحتاج إلى تطوير مثل دعم الواجهة متعددة اللغات والتكامل مع برامج إدارة المراجع واستكمال بيانات المقالات والرسائل العلمية، وخلاصة القول تُسهم هذه القاعدة إسهاماً مهماً في التحول الرقمي للدراسات الحديثية في تركيا وتمثل نموذجاً رقمياً جديراً بالاعتبار من الناحية المنهجية.
This research note examines the rationale, structural features, and academic contributions of the Hadis Literatürü (Ḥadīth Literature) Database, a digital platform developed to facilitate the systematic tracking of contemporary ḥadīth scholarship in Türkiye. The increasing number of academic works produced in recent years has made it difficult for researchers to follow the expanding literature, revealing the need for a unified and up-to-date bibliographic infrastructure. The database emerged as a practical response to this problem. The platform’s architecture—including its advanced search engine, multi-layered filtering system, regularly updated data, and automatic ISNAD-compliant citation generation—addresses key needs of modern research. Furthermore, the Türkiye Ḥadīth Academy module enhances institutional visibility by presenting academic profiles, publication distributions, and bibliometric tendencies within a unified system. The rapid integration of new publications, systematic classification of data, and provision of CSV-based datasets suitable for digital humanities applications constitute major strengths of the database. Nevertheless, areas such as multilingual interface development, integration with reference managers, and the completion of article and thesis entries represent avenues for future improvement. Overall, the database significantly contributes to the digital transformation of ḥadīth studies in Türkiye and constitutes a valuable methodological resource for researchers.
Bu araştırma notu, Hadis Literatürü Veritabanı’nın ortaya çıkış gerekçesini, yapısal özelliklerini ve Türkiye’de hadis araştırmalarına sunduğu katkıları incelemektedir. Türkiye’de hadis alanında son yıllarda artan akademik üretim, literatürün takibini zorlaştırmış ve dağınık kaynaklar arasında bütüncül bir bibliyografik yapı ihtiyacını doğurmuştur. Veritabanının yapısı, çok boyutlu filtreleme sistemi, güncel veri işleme kapasitesi ve İSNAD 2 edisyonu atıf sistemi formatında künye oluşturma özelliğiyle modern araştırma ihtiyaçlarını karşılayacak niteliktedir. Ayrıca Türkiye Hadis Akademisi modülü, akademisyen profilleri ve yayın dağılımlarını tek bir çatı altında sunarak kurumsal görünürlüğü artırmaktadır. Veritabanının güncel yayınları hızlıca aktarması, bibliyografik düzen sağlaması ve dijital beşeri bilimlere uygun veri çıktıları sunması güçlü yönleridir. Öte yandan çok dilli arayüz, referans yöneticileriyle entegrasyon ve makale–tez verilerinin tamamlanması gibi geliştirilmesi gereken alanlar bulunmaktadır. Sonuç olarak veritabanı, Türkiye’de hadis araştırmalarının dijital dönüşümüne önemli bir katkı sunmakta ve metodolojik açıdan dikkate değer bir dijital altyapı örneği oluşturmaktadır.

Derechos de autor 2026 MÜCAHİD KAYA (Yazar)
Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial 4.0.
Descargas
Article Information
- Article Type Dijital Beşeri Bilimler
- Submitted noviembre 29, 2025
- Accepted febrero 17, 2026
- Publicado marzo 29, 2026
- Número Núm. 1 (2026)
- Sección Dijital Beşeri Bilimler