Rihle Anlatıları

رحلة حديثة مع برنامج:DOSAP  علوم الحديث والمناقشات الحديثية في الأردن

A Modern Rihla with DOSAP: Hadith Scholarship and Debates in Jordan

DOSAP ile Modern Bir Rihle: Ürdün’de Hadis İlmi ve Tartışmaları

Yazarlar

https://doi.org/10.67764/nukkad.2026.2.22

تقدم هذه الدراسة الملاحظات والنتائج المستخلصة من بحث ميداني أكاديمي استمر 80 يومًا، أُجري في الجامعة الأردنية في إطار برنامج أبحاث ما بعد الدكتوراه (DOSAP) التابع لمجلس التعليم العالي التركي (YÖK). تتناول الدراسة، من جهة، إجراءات التقدم لبرنامج DOSAP، ومعايير اختيار البلد وموضوع البحث، والخطوات العملية لإجراء بحث ميداني في إطار زمني محدود. ومن جهة أخرى، ترصد الرصيد الحديثي في الأردن ومناهج التعامل مع الروايات المشكلة (المثيرة للجدل) من خلال المحاضرات الجامعية، وندوات منظمات المجتمع المدني، ومجالس السماع التقليدية، والمقابلات مع الأكاديميين، والحوارات مع الطلاب. وفي حين يُلاحظ تمتع أساتذة الحديث الأردنيين بكفاءة عالية وتمكن واسع من النصوص في المجالات الفنية الدقيقة كعلم الرجال، والعلل، والأصول، والتخريج؛ يتبين في المقابل بقاؤهم في منأى عن المناهج الحديثة في تاريخ الحديث، وعن الدراسات الأكاديمية في تركيا بسبب العائق اللغوي. أما في ما يخص الأحاديث المشكلة، فإن التوجه العام يميل إلى توجيه النصوص وتأويلها عبر التحليل اللغوي، والمجاز، والمقاصد، والشروح الفقهية، بدلاً من ردها مباشرة. وإلى جانب المنهج السلفي الذي يعتمد التمسك بلفظ الرواية وظاهرها، توجد أيضاً مقاربات أكثر شمولاً تُقيّم النصوص انطلاقاً من أصول الفقه، والمقاصد، وإمكانات الاجتهاد. وتُظهر المقابلات مع الأكاديميين ثراءً تأويلياً يرتكز على الأصول؛ بينما تكشف الحوارات مع جيل الشباب عن هيمنة الرغبة في الفهم والاستيعاب بدلاً من اتخاذ موقف رافض للروايات الصحيحة. وختاماً، توضح هذه الدراسة آفاق وإمكانات البحث الميداني الذي يمكن إنجازه في مدة زمنية محدودة متى ما استند إلى استراتيجية صحيحة، وتقدم معطيات ملموسة قائمة على المعايشة المباشرة للواقع الحديثي في الأردن.

This article presents the findings and observations from an 80-day academic research project conducted at the University of Jordan under the Higher Education Council’s (YÖK) Postdoctoral Research Program (DOSAP). The study shares insights into the DOSAP application processes, the selection of the country and research topic, and the practical steps involved in conducting field research within a limited timeframe. On the other hand, it examines the country’s hadith tradition and approaches to controversial narrations through university courses, conferences at civil society organizations, traditional sema gatherings, interviews with academics, and discussions with students. While Jordanian hadith scholars demonstrate a high level of expertise and mastery of the text in technical fields such as rical, ilel, usul, and tahric, it is evident that they maintain a distance from modern approaches to hadith history and from academic work in Turkey due to language barriers. The general tendency regarding controversial hadiths is to explain them through linguistic analysis, metaphor, maqasid, and fiqh interpretations rather than outright rejecting the texts. Alongside the Salafi stance in the country, which emphasizes adherence to the literal wording and apparent meaning of the narration, there are also more comprehensive approaches that evaluate the texts through the lens of fiqh usul, maqasid, and the potential for ijtihad. While interviews with academics reveal a wealth of methodology-focused interpretations, interactions with young people indicate that efforts to interpret authentic hadiths—rather than a dismissive attitude toward them—predominate. Ultimately, this study demonstrates the potential of field research that can be conducted within a limited timeframe using the right strategy, and provides concrete data on the on-site experience of the hadith tradition in Jordan.

Bu yazı, YÖK Doktora Sonrası Araştırma Programı (DOSAP) kapsamında Ürdün Üniversitesi merkezli olarak yürütülen 80 günlük akademik araştırmanın tespit ve izlenimlerini sunmaktadır. Çalışmada bir yandan DOSAP başvuru süreçleri, ülke ve konu seçimi ile kısıtlı zamanda yürütülen saha araştırmasının pratik adımları paylaşılmaktadır. Diğer yandan üniversite dersleri, sivil toplum kuruluşlarındaki konferanslar, geleneksel sema meclisleri, akademisyen mülakatları ve öğrenci görüşmeleri üzerinden ülkedeki hadis birikimi ile tartışmalı rivayetlere yaklaşım biçimlerini ele alınmaktadır. Ürdünlü hadis akademisyenlerinin rical, ilel, usul ve tahric gibi teknik alanlarda üst düzey bir yetkinliğe ve metin hâkimiyetine sahip oldukları görülürken; hadis tarihine dair modern yaklaşımlara ve dil engeli nedeniyle Türkiye’deki akademik çalışmalara mesafeli kaldıkları anlaşılmaktadır. Tartışmalı hadisler konusunda genel eğilim, metinlerin doğrudan reddedilmesi yerine dilsel analizler, mecaz, makasıd ve fıkhî yorumlarla açıklanması yönündedir. Ülkede rivayetin lafzına ve zahirine bağlı kalmayı esas alan Selefî tutumun yanı sıra, metinleri fıkıh usulü, makasıd ve içtihat imkânlarıyla değerlendiren daha kuşatıcı yaklaşımlar da mevcuttur. Akademisyenlerle yapılan mülakatlar usul odaklı bir yorumlama zenginliğini gösterirken; gençlerle gerçekleştirilen temaslar ise sahih rivayetlere karşı reddiyeci bir tutum yerine anlamlandırma çabasının hâkim olduğunu ortaya koymaktadır. Netice itibarıyla bu çalışma, sınırlı bir zaman diliminde doğru bir stratejiyle yürütülebilecek saha araştırmasının imkânlarını göstermekte ve Ürdün’deki hadis birikiminin yerinde tecrübe edilmesine dair somut veriler sunmaktadır.

AABU, Câmiatü Âli’l-Beyt. “Al al-Bayt University”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://aabu.edu.jo/EN/Pages/default.aspx.

Mahitapoğlu, Mahmut Yusuf. “Ürdün’de Lisansüstü Eğitim Tecrübesi”. Sosyal Bilimlerde Yurt Dışı Lisansüstü Eğitim ve Araştırma Tecrübeleri. ed. Emir Kaya, Betül Kalender Yaşar. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2024.

Merkezü’l-Medârik. “Official Website”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://madarik.net/.

MİB, Merkezü’l-İmâm el-Buhârî. “Official Facebook Page”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://www.facebook.com/markaz.bokhari/.

MU, Câmiatü Mûte. “Mutah University”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://www.mutah.edu.jo.

UJ, el-Câmiatü’l-Ürdüniyye. “The University of Jordan”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://www.ju.edu.jo.

WISE, Câmiatü’l-Ulûmi’l-İslâmiyyeti’l-Âlemiyye. “The World Islamic Sciences & Education University”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://www.wise.edu.jo.

YÖK, Yükseköğretim Kurulu. “Doktora Sonrası Araştırma Programı (DOSAP)”. Erişim 15 Ağustos 2026. https://yoksis.yok.gov.tr/burslar/.

YU, Câmiatü’l-Yermûk. “Yarmouk University”. Erişim 20 Ağustos 2026. https://www.yu.edu.jo.

Toplam 9 kaynakça bulunmaktadır.

İndir

Makale Bilgileri

  • Makale Türü Rihle Anlatıları
  • Gönderildi Aralık 31, 2025
  • Kabul Edildi Nisan 7, 2026
  • Yayınlanmış Ekim 25, 2026
  • Sayı Sayı 2 (2026)
  • Bölüm Rihle Anlatıları
  • Dosya İndirmeleri 0
  • Özet Görüntülemeler 0
  • Altmetrikler
  • Paylaş
İndirme verisi henüz mevcut değil.